Tahribatsız Muayene (NDT)Tahribatsız Muayene ( Non-destructive testing ) inceleme yapılacak olan malzeme ya da parçanın bütünlüğüne herhangi bir zarar vermeden, malzeme yüzeyinde veya içinde meydana gelen bozuklukları belirlemek için yapılan muayene türüdür. Kullanım amaçları:-Üretimin her aşamasında yapılan kontroller ile ürünün ortaya çıkmasından önce hatalar tespit edilerek ürün bütünlüğünü ve güvenirliğini sağlamak-Üretilen parçanın kalite kontrolü ile hammadde ve enerji masraflarının indirilmesine olanak sağlamak-Hatasız olarak üretilmiş malzeme ya da parçanın kullanım sırasında oluşabilecek olası hataların erken tespiti ile can ve mal kaybına yol açabilecek durumların önüne geçmek Tahribatsız Muayene Metotları1-Görsel Muayene (VT)2-Manyetik Parçacık Testi (MT)3-Sıvı Penetrant Testi (PT)4-Ultrasonik Muayene (UT)5-Radyografik Muayene (RT)Tahribatsız muayene yöntemi ile malzemeler üretim sırasında veya belirli bir süre kullanıldıktan sonra , örneğin , tekrarlı yükleme , korozyon ,yorulma veya aşınma gibi nedenlerden dolayı oluşan çatlak , iç yapıda meydana gelen boşluk , kesit azalması vb. hataların tespiti gerçekleştirilir .Tahribatsız muayene yöntemleri tüm metal konstrüksiyonlar da kullanılabilir. Vinç,iş makinaları ,her türlü basınçlı kap , köprü ve gemi ,mapalar ve zincirler gibi çelik konstrüksiyonların ana malzemelerindeki yorulma ve yapısal malzeme kusurları , kaynak dikişlerindeki hataların , deformasyonların ve kaynak nüfuziyeti gibi kaynakla ilgili bilgilerin elde edilmesinde , tahribatsız muayene yöntemleri kullanılmaktadır .İş güvenliği için gözle muayene yöntemi kullanılarak yapılan kontrollerde , konstrüksiyonlarda oluşan çatlakları tespit etmek çok zordur. Konstrüksiyonlara uygulanan yük testi ve hidrostatik testler , konstrüksiyonun sadece test anındaki durumu hakkında bilgi vermektedir. Konstrüksiyonlar için en büyük tehlikelerden biri , çatlak oluşumları ve bu oluşumların zamanla ilerleyerek konstrüksiyonda ciddi hasarlara sebep olmasıdır. Çatlak zamanla kullanıma bağlı olarak ilerleyecek , ilerledikçe konstrüksiyonda kırılmalara , ayrılmalara ve önlem alınmazsa büyük iş kazalarına sebep olacaktır .Bu sebepten dolayı klasik kontrol yöntemleri ile tahribatsız muayene yöntemleri birleştirilmesi gereklidir. Bazı konstrüksiyonların kontrolleri esnasında rastlanan riskli durumlarla ilgili örnekler aşağıda verilmiştir.Forklift Çatlakları İşletmelerde periyodik kontrolleri düzenli olarak yapılan forkliftlerin, tahribatsız muayene yöntemleri kullanılarak kontrolleri yapıldığında forklift çatallarında çatlaklar tespit edilmiştir. Tespit edilen bu çatlakların zamanla ilerlediği ve çatal yükteyken ani kırılmalara neden oldukları görülmüştür. Dövme yöntemi ile üretilen bu çatallar üzerinde bulunan ve gözle kontrolünde görülmesi çok zor olan bu çatlaklar, yük taşınması esnasında can ve mal güvenliği için büyük risk oluşturmaktadır. Bu nedenden dolayı forklift çatallarının periyodik kontrollerle birlikte , tahribatsız muayene yöntemleri ile kontrol edilmesi ciddi önem arz etmektedir.ZincirlerZincirler işletmelerde yük kaldırmak için kullanılan ekipmanlardır. Bu ekipmanlar çok sıcak ortamlarda kullanılmakta ve çeşitli yüklemelere maruz kalmaktadır. Bu nedenle kullanım sıklığı ve kaldırdığı yüklerden dolayı en yüksek risk içeren ekipmanlar arasındadır. Yapılan kontrollerde özellikle baklalarının birleştiği kaynak noktalarında zamanla çatlakların oluştuğu tespit edilmiştir.Periyodik olarak tahribatsız muayene yöntemleri ile kontrollerinin gerçekleştirilmesi işçi sağlığı ve güvenliği açısından çok önemli bir yeri vardır.MapalarMapalarda üretimden veya işletmede kullanımdan dolayı kaynaklanan çatlak oluşumlarına rastlanmıştır. Serbest olarak üretilmiş , üzerinde gerekli tanıtıcı işaretleme olmayan mapalarda, üretimden kaynaklı çatlak bulunması sıklıkla rastlanılan bir durumdur. Bununla birlikte üretim esnasında çeşitli kontrol aşamalarından geçen mapalarda dahi çatlaklar tespit edilmiştir. İşletmelerin çoğunda yük kaldırma işlemlerinde bu mapaların kullandığı düşünüldüğünde, riskin boyutu ortaya çıkmaktadır.C Kancalarİşletmelerde kullanılan vinçlerin neredeyse tamamında yük kaldırmak için C kancalar kullanılmaktadır. Özellikle periyodik kontroller sırasında vinçlerle birlikte test edilip , üzerinden alınabilen ölçümlerle kullanımı hakkında karar verilmektedir.C Kanca Rulo Kaldırma Aparatlarıİşletmelerin çoğunda bu konstrüksiyonlar göz ardı edilmekte ve kontrolü bile yapılmadığı görülmüştür. Sahada yapılan kontroller sonucunda, bu kaldırma aparatlarının gerçek manada risk içerdiği görülmüştür. Dolayısı ile kullanıma bağlı olarak kritik bölgelerin belirli sürelerle çatlak testinden geçmesi gerekmektedir.Beton Pompasıİnşaat sektöründe kullanılmakta olup ve üretici firma tarafından belirtilen hız ve yükleme kapasitelerine uyulmaması, yanlış kullanımlar ve tadilatların bilgisiz ve kontrolsüz yapılması, maddi ve can kayıplarına yol açan kazalara neden olmaktadır. Şehirlerde insanların yoğun olarak yaşadığı alanlarda kullanılması, risk durumunu yükseltmekte ve denetimsiz kullanılmasının engellenmesini önemli hale getirmektedir. Yapılan denetimler sonucu kullanılan beton pompalarında işçi sağlığı ve güvenliği açısından riskin ne kadar büyük olduğunu göstermektedir.Beton pompalarının bom bölgelerinde , bomun hareketli aksam olmasından dolayı yorulmaya ve kullanıma bağlı olarak çatlaklar oluşabilmektedir. Bundan dolayı beton pompalarında , tahribatsız muayene yöntemi ile bom çatlak testi yapılmaktadır .NDT BOM Çatlak TestiÖzellikle bom, bom kolu veya benzeri kaldırma ekipmanlarında çatlak, kırık ve yorulma kaynaklı hasarların tahribatsız olarak tespit edilmesi için yapılan bir kontroldürTahribatsız muayene, iş ekipmanlarının bomlarına ve hareketli bomların yapılarında çatlak olup olmadığı ve yorulma çatlaklarının tespitinde önemli bir muayene türüdür.Bom bölgeleri ( Ana bom gövdesi ,Kaynak dikişleri ,Pim bağlantı noktaları ,Mafsallar ve kulak bağlantıları ,Hidrolik silindir bağlantı ayakları ,Uzatma bom yüzeyleri ,Kanca bağlantı braketi ,Yüksek yorulma bölgeleri ) vb. bölgelerden oluşmaktadır . İş güvenliğinde Tahribatsız Muayenenin ÖnemiGünümüzde metalik malzemeler ; çok büyük konstrüksiyonlardan, basit makina parçalarına kadar sanayide pek çok alanda kullanılmaktadır. Çok sayıda kaynak bağlantısı bulunan metal konstrüksiyonların değişik bölgelerine etki eden kuvvetler farklı tipte gerilmeler ve eğimler oluşturur. Aynı zamanda dövme veya döküm yöntemiyle üretilen konstrüksiyonlarda da uygulanan kuvvet ve yüklemelerden dolayı deformasyonlar oluşabilir. Statik analizlerde konstrüksiyonun yapısı açısından tehlike yaratmayan deformasyon ve gerilmeler ; yıllar boyunca tekrarlandığında ,malzemede yorulmaya sebep olmaktadır. Yorulma malzemede veya kaynak dikişinde kendini çatlak olarak gösterir. Belirli bir tekrar gerilmenin üzerinde çalışan her bir metal konstrüksiyonun bir ömrü vardır. Ömrünü tamamlayan konstrüksiyonlarda yorulmaya bağlı çatlaklar gözlemlenir .Yorulma çatlakları ani kırılmalara neden olabileceği için ,iş güvenliği ve işçi sağlığı bakımından çok büyük riskler oluşturmaktadır.Konstrüksiyonun uzun yıllardır tekrarlı yüklemelerle kullanıldığı için , konstrüksiyonlarda oluşabilecek en büyük tehlike malzeme yorulmasıdır.Yorulma ; “ Malzemenin tekrarlı yüklere maruz bırakılması , belli bir tekrardan sonra yüzeyde çatlağın oluşması , bunun devamında kopma olayı ile malzemenin son bulmasıdır” . Yorulma çatlakları çoğunlukla yüzeyde başlar ve içeri doğru yayılır.Bir makina elemanında çatlağın bulunması , dayanımı önemli oranda düşürür .Kullanım şartları açısından konstrüksiyonlarda oluşabilecek en büyük tehlikenin “ yorulma” olduğu çok net bir şekilde gözükmektedir.Üretimde yapılan kaynaklar konstrüksiyonların kullanım ömürleri süresince önemli bir yere sahiptir. Gerekli yöntemler uygulanmadan yapılan ve şartlara uygun olmayan kaynaklar ,konstrüksiyonların kullanımlarında hataların ilk çıktığı bölgeleri oluşturmaktadır .Bu durumdan dolayı üretimde , kaynakların şartlara uygun bir şekilde yapılması ve belgeli kaynakçılar tarafından yapılması önemlidir.Kullanımda yapılan tadilatlar ile konstrüksiyonların ömürlerinin artacağı düşünülse de ,yanlış yapılan tadilatlar ile birlikte çok büyük riskler oluşabilmektedir. Bu yanlış tadilatların başında “kaynaklı tadilatlar” yer almaktadır. Konstrüksiyonlara bakım personellerinin kaynakla yapmış olduğu müdahaleler sonucu ,konstrüksiyonlarda tadilat sonrası kalıcı hasarlar olabilmekte ve kullanım ömrü azalabilmektedir .Yorulma Durumlarının İncelenmesiKullanım şartları açısından konstrüksiyonların önündeki en büyük tehlikenin "yorulma" olduğu açıkça görülmektedir. İşletmelerdeki konstrüksiyonlarda aşağıdaki sebepler yorulmaya etki etmektedir;-Sürekli olarak yük kaldırıp indirilmesi-Kaldırılan yüklerin , kapasitelerine yakın olması-Konstrüksiyonların çalışma şartlarından dolayı titreşime maruz kalması-İşletmedeki yüksek sıcaklıklar,-İşletmelerdeki korozif ortamlar,-Diğer sebepler(Rüzgâr Etkisi, sıcaklık vs. vs.).Yorulma tespitinden Sonra Yapılan Çalışmalar - Yapılan çalışmalarda ilk önce işletmenin ve konstrüksiyonun bulunduğu bölgedeki yapı incelenir. Hem yükleme koşulları hem de konstrüksiyonun maruz kaldığı durumlar (korozyon, sıcaklık vs.) incelenir.- Konstrüksiyon üzerinde genel gözle muayene uygulanır.-Genel gözle muayenenin amacı konstrüksiyonun yükleme dışında, zarar görmüş bölgelerinin belirlenmesidir.-Konstrüksiyonlarda bulunan kaynak bölgesindeki hatalar , hatalı birleşim yerleri , kaynak ağzı açılmadan işlem yapılması gibi hatalar incelenir .Buradaki amaç üretimde ve işletme esnasında yapılan bakım onarım çalışmalarında yapılan hatalı işlemlerin tespit edilmesidir .-Bu tespitlerden sonra tahribatsız muayene kısmına geçilir
Devamı
